Wat is de status van de wijzigingen aan de NEN-EN-ISO 14119 norm?

De norm voor vergrendelingsinrichtingen is officieel vernieuwd. Met de publicatie van de NEN-EN-ISO 14119:2025 is de oude norm uit 2013 nu definitief vervangen. Deze update is cruciaal voor fabrikanten die willen voldoen aan de nieuwe Europese Machineverordening (EU 2023/1230), die per 20 januari 2027 volledig van kracht wordt.

De belangrijkste wijzigingen in detail

1. Nieuwe Classificatie: Type 5 (Trapped Key)

• De grootste structurele wijziging is de toevoeging van Type 5. Voorheen vielen sleuteloverdrachtsystemen (Trapped Key) buiten de hoofdcategorieën van de ISO 14119. Nu zijn ze volledig geïntegreerd.

• Wat betekent dit? Ontwerpers hebben nu een helder kader voor het berekenen van de betrouwbaarheid van mechanische sleutelsystemen zonder dat zij hoeven uit te wijken naar losse technische rapporten.

2. Foutmaskering en Serieschakeling (Annex J)

• Het probleem waarbij een fout in de ene schakelaar wordt verborgen door het bedienen van een andere schakelaar (foutmaskering), is nu een integraal onderdeel van de norm.

• De criteria uit ISO/TR 24119 zijn overgenomen in Annex J.

• Er zijn nu strikte tabellen die bepalen hoeveel apparaten je in serie mag schakelen voordat je Diagnostic Coverage (DC) omlaag gaat. Dit heeft direct invloed op het te behalen Performance Level (PL).

3. Whole Body Access en Reset-functies

• De norm is veel specifieker geworden over situaties waarin iemand een machinecel volledig kan betreden.

• Aanwezigheidsdetectie: Er wordt meer nadruk gelegd op middelen die voorkomen dat de machine herstart zolang er nog iemand binnen staat.

• Vluchtontgrendeling: De eisen voor mechanische noodontgrendelingen aan de binnenzijde van hekken zijn aangescherpt om insluiting te voorkomen.

4. Digitalisering en Manipulatie

• In lijn met de moderne techniek besteedt de 2025-versie meer aandacht aan elektronische codering (high level coded sensoren) om manipulatie tegen te gaan. De norm biedt een stappenplan om te beoordelen of een operator "gemotiveerd" is om een veiligheidsfunctie te omzeilen.

Waarom nu overstappen?

Hoewel de oude normen nog een korte overgangstermijn hebben, wordt de NEN-EN-ISO 14119:2025 door keuringsinstanties al gezien als de "stand der techniek". Bedrijven die nu nieuwe machines ontwerpen, doen er verstandig aan om de documentatie direct op deze 2025-versie af te stemmen om kostbare aanpassingen in 2027 te voorkomen.

Waarom is het verstandig om de 2025 versie te gebruiken terwijl deze nog niet geharmoniseerd is en de 2013 nog steeds wel?

De "Stand van de Techniek" (State of the Art)

De Machinerichtlijn (en de nieuwe Verordening) eist dat een machine voldoet aan de actuele stand van de techniek op het moment dat deze in de handel wordt gebracht. Zodra een nieuwe norm is gepubliceerd (zoals de 2024/2025-versie), wordt dit gezien als de nieuwe technische standaard.

Bij een ongeval zal een rechter of inspecteur vragen: "Wist u dat er een veiligere methode (bijv. tegen foutmaskering in Annex J) beschikbaar was?" Als het antwoord "ja" is, sta je juridisch zwakker als je doelbewust een verouderde methode hebt gebruikt.

De transitie naar de Machineverordening (januari 2027)

Op 20 januari 2027 vervalt de huidige Machinerichtlijn en wordt de Machineverordening (EU 2023/1230) bindend. Tegen die tijd moeten je machines voldoen aan de nieuwste normen. Als je nu nog ontwerpt volgens de 2013-versie, bouw je een "technische schuld" op. Je moet die machines over minder dan een jaar waarschijnlijk alsnog technisch aanpassen of je documentatie volledig herschrijven.

Het risico van "Foutmaskering" (Annex J)

De 2013-versie was op het gebied van serieschakeling van sensoren erg vaag. In de praktijk leidde dit tot onveilige situaties waarbij een defecte schakelaar niet werd opgemerkt. De 2025-versie (via Annex J) corrigeert dit met harde cijfers. Door de 2025-versie te gebruiken, verklein je de kans op een onontdekte gevaarlijke fout in je veiligheidscircuit aanzienlijk. Het is dus simpelweg veiliger.

Toekomstbestendige Inkoop

Componentenfabrikanten (zoals Pilz, Sick of Keyence) produceren hun nieuwste sensoren al volgens de testcriteria van de nieuwe norm (Annex I).Als je nu ontwerpt volgens de 2013-versie, kan het zijn dat de componenten die je voorschrijft over twee jaar niet meer leverbaar zijn of dat hun specificaties (zoals de houdkracht $F_{zh}$) anders worden berekend onder de nieuwe norm.