Zijn alle normen en richtlijnen op tijd aangepast als de nieuwe Machineverordening op 20 januari 2027 van kracht wordt?
De cruciale vraag die veel fabrikanten, importeurs en adviseurs momenteel bezighoudt. Het korte en duidelijke antwoord is:
Nee, het is zeer onwaarschijnlijk dat alle relevante normen en officiële richtlijnen op 20 januari 2027 volledig zijn aangepast, goedgekeurd en gepubliceerd.
Hoewel de deadline vaststaat, is het proces om de honderden ondersteunende documenten aan te passen een immense operatie met aanzienlijke uitdagingen.
De status en de uitdagingen
Enorme omvang: Er zijn meer dan 800 geharmoniseerde normen die een “vermoeden van overeenstemming” geven met de huidige Machinerichtlijn. Al deze normen moeten worden beoordeeld en waar nodig aangepast aan de nieuwe eisen van de Machineverordening. Dit is een gigantische taak voor de Europese normalisatie-instituten (CEN en CENELEC).
Nieuwe complexe eisen: De verordening introduceert nieuwe essentiële eisen, met name op het gebied van:
Cybersecurity: Bescherming tegen corruptie en onbevoegde toegang.
Kunstmatige intelligentie (AI): Eisen voor zelflerende systemen en autonome machines. Voor deze onderwerpen moeten compleet nieuwe normen worden ontwikkeld of bestaande normen (zoals de IEC 62443-reeks voor cybersecurity) moeten worden aangepast en geïntegreerd. Dit kost veel tijd en vereist specifieke expertise.
Formele en trage procedures: Het proces van het opstellen van een norm tot de uiteindelijke publicatie als “geharmoniseerde norm” in het Publicatieblad van de Europese Unie (OJEU) is langdurig. Het vereist consensus binnen technische comités, openbare commentaarrondes en een formele goedkeuring door de Europese Commissie. Dit proces heeft de afgelopen jaren al vaker vertraging opgelopen.
Prioritering: CEN en CENELEC zijn, op verzoek van de Europese Commissie, het werk gestart. Er zal prioriteit worden gegeven aan de belangrijkste normen, zoals de basisveiligheidsnormen (type A, zoals EN-ISO 12100) en generieke veiligheidsnormen (type B). Voor veel specifieke machines (type C-normen) zal de aanpassing langer op zich laten wachten.
Wat betekent dit voor fabrikanten?
Het feit dat niet alle normen op tijd klaar zullen zijn, creëert een periode van onzekerheid. Fabrikanten kunnen niet simpelweg wachten.
Geen vermoeden van overeenstemming: Als een (nieuwe) geharmoniseerde norm ontbreekt, kan een fabrikant zich er niet op beroepen om eenvoudig aan te tonen dat aan de wettelijke eisen is voldaan.
Risicobeoordeling is koning: De eigen, grondige risicobeoordeling van de fabrikant wordt nog belangrijker. Deze moet direct gebaseerd zijn op de essentiële eisen uit de tekst van de Machineverordening zelf.
Aantonen van “State of the Art”: Fabrikanten moeten aantonen dat hun machine voldoet aan de “stand van de techniek”. Dit kan door gebruik te maken van de meest recente (concept)normen, andere relevante technische specificaties (zoals IEC-normen) en branche-richtlijnen, zelfs als deze nog niet officieel geharmoniseerd zijn.
En de officiële gids?
Naast de normen wordt er ook gewerkt aan een nieuwe, officiële “Gids voor de toepassing van de Machineverordening”. Net als bij de vorige richtlijn zal dit een zeer uitgebreid document zijn. De verwachting is dat ook deze gids pas laat in het proces, mogelijk kort voor of zelfs na de deadline van januari 2027, volledig beschikbaar komt.
Conclusie: De overgang naar de Machineverordening is een dynamisch proces. Het is een feit dat de ondersteunende documentatie op 20 januari 2027 nog niet compleet zal zijn. Bedrijven moeten hierop anticiperen door hun kennis van de verordening zelf te vergroten en hun risicobeoordelingsproces robuust in te richten, in plaats van passief te wachten op een complete set van nieuwe normen.