Wat is de status van de wijzigingen aan de ISO 12100 norm?

De herziening van de ISO 12100 is momenteel een van de meest cruciale dossiers in de machinebouw, omdat deze norm het fundament vormt onder nagenoeg alle andere veiligheidsnormen (de zogenaamde Type-B en Type-C normen).

De ISO 12100:2010 is al ruim vijftien jaar de "bijbel" voor risicobeoordeling. Hoewel de methodiek (risico-identificatie, inschatting en evaluatie) nog steeds staat als een huis, dwingt de technologische vooruitgang tot een ingrijpende update.

1. De drijvende kracht: Verordening (EU) 2023/1230

De belangrijkste reden voor de huidige revisie is de overgang van de Machinerichtlijn (2006/42/EG) naar de Machineverordening (EU 2023/1230).

Harmonisatie: Om een machine na 20 januari 2027 van een CE-markering te voorzien, moeten de gebruikte normen geharmoniseerd zijn onder de nieuwe Verordening.

Nieuwe EHSR's: De Verordening introduceert nieuwe "Essentiële Veiligheids- en Gezondheidseisen" waar de huidige ISO 12100 simpelweg nog geen antwoord op heeft. De herziening moet dit gat dichten.

2. De 4 grote wijzigingsthema's

De commissie ISO/TC 199 richt zich bij de herziening (vaak aangeduid als de ontwikkeling naar een mogelijke nieuwe editie of een substantieel amendement) op de volgende vier pijlers:

A. Cybersecurity en fysieke veiligheid In de huidige norm wordt risico vooral gezien als een mechanisch of elektrisch falen. De nieuwe status erkent "Security for Safety".

De wijziging: Hoe beïnvloedt een externe hack de veiligheid van de operator? Als een hacker de softwarematige eindstops van een robotarm kan uitschakelen, is dat een risico dat voortaan in de ISO 12100-cyclus moet worden meegenomen.

B. Artificial Intelligence (AI) en Autonomie Zelflerende machines veranderen hun gedrag na ingebruikname. De huidige risicobeoordeling gaat uit van een statisch ontwerp.

De wijziging: De norm wordt uitgebreid met kaders voor voorspelbaar gedrag van AI. Hoe beoordeel je een risico als de machine zelfstandig nieuwe paden of snelheden kiest? De herziening biedt methodieken om de grenzen van de machine (machine limits) in een dynamische context te definiëren.

C. Mens-Machine Interactie (Cobots) De grens tussen mens en machine vervaagt. Waar de versie uit 2010 nog sterk uitging van fysieke afscherming, gaat de nieuwe status meer over collaboratieve veiligheid.

De wijziging: Er komt meer aandacht voor de psychologische belasting en de onvoorspelbaarheid van menselijk handelen in de nabijheid van intelligente systemen.

D. Digitalisering van de documentatie De Machineverordening staat digitale handleidingen toe.

De wijziging: De ISO 12100 zal richtlijnen bevatten over hoe de risicobeoordeling en de bijbehorende instructies digitaal beschikbaar gesteld en actueel gehouden moeten worden (bijvoorbeeld via QR-codes op de machine).

3. Tijdlijn en Juridische Status

Huidige fase (Maart 2026): We bevinden ons in de kritieke fase waarbij de conceptteksten (Draft International Standard - DIS) worden getoetst aan de nieuwe Europese eisen.

De Overgangsregeling: Tot 20 januari 2027 mag je de ISO 12100:2010 blijven gebruiken onder de huidige Machinerichtlijn.

Na januari 2027: Vanaf dat moment is de Machineverordening wet. Als de herziene ISO 12100 dan nog niet officieel geharmoniseerd is, ontstaat er een "normatief vacuüm". Fabrikanten moeten dan zelf aantonen dat hun risicobeoordeling voldoet aan de nieuwe eisen van de Verordening, zonder de volledige steun van een geharmoniseerde norm (het zogenaamde 'vermoeden van conformiteit' valt dan weg).

Wat betekent dit voor uw ontwerpstrategie? Als u nu machines bouwt die een lange doorlooptijd hebben of na 2027 geleverd worden:

Anticipeer: Gebruik de ISO 12100:2010 als basis, maar voeg een extra hoofdstuk toe aan uw risicobeoordeling over Cybersecurity en Software-integriteit.

Check de Verordening: Leg uw ontwerp direct naast de Bijlage III van de Verordening 2023/1230.

Software: Besteed extra aandacht aan de 'veiligheid van besturingssystemen' (NEN-EN-ISO 13849-1), aangezien deze norm al eerder is geüpdatet om aan te sluiten bij de nieuwe trends.